Związkowcy z Krajowej Sekcji Nauki NSZZ „Solidarność” w czerwcu 2011 r. przedstawili projekt Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla pracowników uczelni publicznych. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie chce podjąć rokowań ze związkowcami, uzasadniając to zbyt szerokim zakresem przedmiotowym przedłożonego projektu. W szkolnictwie wyższym w Polsce pracuje ok. 150 tysięcy pracowników, w tym ponad połowę stanowią nauczyciele akademiccy.

Pierwszą wersję Ponadzakładowego Układu Zbiorowego dla pracowników szkolnictwa wyższego (PUZP) Krajowa Sekcja Nauki NSZZ „Solidarność” opracowała i przedstawiła w porozumieniu z Radą Szkolnictwa Wyższego i Nauki Związku Nauczycielstwa Polskiego już w 2003 r. Ówczesny Minister Edukacji Narodowej poprosił o przesunięcie rokowań na czas po uchwaleniu nowej ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz aktów wykonawczych do niej. Ustawa została uchwalona w roku 2005.

Już w roku 2008, po powołaniu Barbary Kudryckiej na stanowisko Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, ogłoszono przygotowania do kolejnej szerokiej nowelizacji ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. Po długich dyskusjach ostatecznie w marcu 2011 r. uchwalono nowelizację ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, która, niestety, nie wychodzi naprzeciw oczekiwaniom strony związkowej w zakresie spraw pracowniczych.

W czerwcu 2011 r. strona związkowa przekazała Ministerstwu Nauki i Szkolnictwa Wyższego projekt PUZP w nowej wersji, przygotowany przez Krajową Sekcję Nauki NSZZ „Solidarność” i poparty przez Radą Szkolnictwa Wyższego i Nauki ZNP. Odbyły się dotychczas dwa spotkania związkowców z Ministrem Nauki i Szkolnictwa Wyższego Barbarą Kudrycką, pierwsze w lipcu, a drugie we wrześniu br., które nie przyniosły żadnego rezultatu.

Strona rządowa zaprezentowała sztywne stanowisko, oparte na błędnej interpretacji przepisu art. 152 ust. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, w myśl którego PUZP określa sprawy, o których mowa w art. 151 ust. 1 tej ustawy, czyli może zawierać wyłącznie regulacje odnoszące się do spraw płacowych, z całkowitym pominięciem innych zagadnień, tradycyjnie regulowanych w układach zbiorowych (warunki pracy, urlopy, dodatkowe uprawnienia i świadczenia). Strona ministerialna odmówiła podjęcia negocjacji nad przedłożonym projektem PUZP twierdząc, że jego zakres przedmiotowy wykracza poza ramy określone w ustawie. Minister Barbara Kudrycka w pismach skierowanych do Krajowej Sekcji Nauki NSZZ „Solidarność” uzupełniła treść przepisu art. 152 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym o słowo „wyłącznie”, nadając mu brzmienie: „PUZP określa wyłącznie sprawy, o których mowa w art. 151 ust. 1” i zażądała od związkowców przedstawienia „spójnego i stosownie skorygowanego projektu” PUZP. Ponadto Minister Nauki wezwała stronę związkową do przedstawienia ekspertyz kwestionujących stanowisko strony rządowej.

Strona związkowa stoi na stanowisku, że swobodę układową stron ogranicza jedynie zastrzeżenie, że postanowienia układowe nie mogą być sprzeczne ze ściśle bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa pracy. Prawo związków zawodowych do zawierania układów zbiorowych pracy i innych porozumień jest gwarantowane w art. 59 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Interpretacja przepisów przyjęta przez stronę ministerialną jest sprzeczna z postanowieniami art. 4 konwencji Nr 98 MOP dotyczącej zasad prawa organizowania się i rokowań zbiorowych, przyjętej w Genewie dnia 1 lipca 1949 r., która nakłada na państwa członkowskie obowiązek zachęcania partnerów społecznych do negocjowania układów zbiorowych pracy. Konwencja ustala międzynarodowe standardy w sprawach związanych z negocjowaniem układów zbiorowych pracy przez partnerów społecznych oraz zobowiązuje władze państw członkowskich do „zachęcania i popierania jak najszerszego rozwoju i wykorzystywania procedury dobrowolnych rokowań dla zawierania układów zbiorowych”. W myśl konwencji Nr 98 MOP oraz zalecenia Nr 91 MOP dotyczącego układów zbiorowych, uchwalonego w Genewie dnia 29 czerwca 1951 r., zakres negocjacji oraz zakres obowiązywania układów zbiorowych pracy winny być nieograniczone. Strona związkowa stoi na stanowisku, że podmiotowe i przedmiotowe granice układów zbiorowych pracy są władni wyznaczać partnerzy społeczni postępujący zgodnie z dwiema zasadami: swobodą negocjowania oraz dobrowolnością zasięgu oddziaływania układu zbiorowego pracy. Interpretacja przepisu zawężająca zakres przedmiotowy układu zbiorowego, forsowana przez stronę ministerialną, jest sprzeczna z wiążącymi Polskę konwencjami MOP, a także z postanowieniami Konstytucji RP. Ponadto interpretacja ta narusza postanowienia Deklaracji MOP dotyczącej podstawowych zasad i praw w pracy oraz działań uzupełniających, uchwalonej w Genewie dnia 19 czerwca 1998 r. Wątpliwa jest również zgodność działań strony ministerialnej z postanowieniami art. 28 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, czy też art. 6 Europejskiej Karty Społecznej, które proklamują prawo związków zawodowych do swobodnego negocjowania układów zbiorowych pracy.

W ocenie związkowców z „Solidarności” Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego wykazuje brak dobrej woli i narusza zasady dialogu społecznego, szukając pretekstów formalnych do przeciągania terminu przystąpienia do merytorycznych negocjacji nad przedłożonym projektem.

Prof. Edward Malec, przewodniczący Krajowej Sekcji Nauki NSZZ „Solidarność” uważa, że po stronie ministerialnej występuje wyraźny brak woli do dialogu ze związkami zawodowymi w celu podjęcia merytorycznych negocjacji nad przedstawionym projektem PUZP.

Związkowcy rozważają podjęcie stosownych działań, przewidzianych prawem oraz zwrócą się do związków zawodowych działających w szkolnictwie wyższym w Europie o wsparcie starań w sprawie podjęcia przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego rokowań w sprawie przedłożonego projektu PUZP.