W dniu 11 sierpnia 2010 r. upływa termin materialny (nieprzywracalny) do złożenia zgłoszenia przez osoby chcące przystąpić do egzaminu wstępnego na aplikację notarialną, adwokacką i radcowską. Kandydaci na aplikację, składając zgłoszenie, muszą się jednak wyspowiadać w tak zwanym „kwestionariuszu osobowym”, który jest jednym z wielu wymaganych dokumentów, niezbędnych do skutecznego zainicjowania postępowania.

Stanowi o tym art. 71d § 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r., nr 189, poz. 1158 ze zm.); art. 75c ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r., nr 146, poz. 1188 ze zm.) i art. 333 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r., nr 10, poz. 65 ze zm.).

Czym jednak jest ów kwestionariusz osobowy w sensie normatywnym i czy wzór takiego formularza winien mieć charakter normatywny?

Otóż okazuje się, że ustawodawca zapomniał tej kwestii doregulować. Niewątpliwie bowiem wzór taki nie może być jakimś widzimisię, ustalonym nie wiadomo przez kogo i na jakich zasadach, gdyż wkracza on całą mocą w prawnie chronione, podmiotowe prawo kandydata do prywatności. Skoro zatem ustawodawca zdecydował się w ustawie na zobligowanie kandydata do przedstawienia danych osobowych (być może także tych wrażliwych, albo zupełnie nieistotnych dla celów rekrutacji), to musi jednocześnie określić wzór takiego kwestionariusza.

Innymi słowy, tego typu gromadzenie danych musi być ściśle unormowane w przepisach prawa, a nie na zasadach zwyczaju. Obecna sytuacja, w której wzór kwestionariusza pojawia się na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości i stanowi wyznacznik dla kandydatów oraz dla komisji kwalifikacyjnych, jest absolutnie nie do zaakceptowania. Tego typu wzór nie ma mocy prawnej i jest zupełnie blankietowy, co oznacza, że po pierwsze nie może stanowić podstawy do oceny wstępnej (formalnej) prawidłowości jego wypełnienia, a po drugie, jego niezupełne wypełnienie (w zakresie w jakim nie odpowiada to celowi regulacji), nie może skutkować wystosowaniem przez przewodniczącego komisji kwalifikacyjnej wezwania do kandydata, uruchamiającego postępowania naprawcze.

Tymczasem obecna sytuacja prawna i faktyczna (praktyka) ukazują nam, że wzór kwestionariusza osobowego, który znajduje się na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości, jest wręcz uważany za jedyny dopuszczalny. A w nim znajdują się tego typu rubryki, które nie mają nic wspólnego z postępowaniem kwalifikacyjnym. Dlatego też żądanie wypełnienia tego typu kwestionariusza nie znajduje żadnej podstawy prawnej. Wątpliwości nasuwają się, gdy głębiej przyjrzymy się owemu wzorowi i zastanowimy się do jakich celów niezbędne jest np. (obligatoryjne) wypełnienie pól dotyczących: stanu cywilnego, numeru telefonu, stopnia naukowego bądź tytułu naukowego, albo rodzaju ukończenia studiów (ustawodawca wszak nie wskazuje przesłanki rodzaju ukończonych studiów, jako dającej uprawnienie do złożenia zgłoszenia przez kandydata), odbytych studiów podyplomowych, staży naukowych i kursów specjalistycznych, znajomości języków obcych i stopnia ich znajomości, wykonywanego lub wykonywanych zawodów (okresu, nazwy i miejsca zakładu pracy, a także stanowiska), dodatkowego zatrudnienia, stopnia wojskowego itp.

Nie sądzę, aby te elementy kwestionariusza osobowego były niezbędne do tego, aby przeprowadzić postępowanie kwalifikacyjne. Uważam, że w ten sposób organy chcą, i to trzeba jasno powiedzieć, w sposób nieuprawniony uzyskać dodatkowe dane osobowe kandydatów, których uzyskiwać nie powinni. Stosownie do art. 51 ust. 1 Konstytucji nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby, zaś władze publiczne nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostępniać innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym (art. 51 ust. 2). Pozostaje mieć nadzieje, że sprawa zostanie wreszcie unormowana, gdyż młodzi ludzie, którym zależy na aplikacji, byliby nawet skłonni opisać w kwestionariuszu swoje preferencje polityczne i numery rachunków bankowych, gdyby tego typu rubryki zawierał dowolnie ustalony wzór owego kwestionariusza.