I. Nowe rozwiązania dla przedsiębiorców

1.Centralna Baza Danych Ksiąg Wieczystych

Od 16 czerwca na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości działa przeglądarka ksiąg wieczystych wpisanych do Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Baza zawiera już ponad 12 milionów spośród 18,8 milionów ksiąg.

Do niedawna dostęp do treści księgi wieczystej możliwy był jedynie poprzez uzyskanie w sądzie jej odpisu, co łączyło się z pewnymi praktycznymi uciążliwościami - konieczność udania się do sądu, czas spędzony w sądzie w oczekiwaniu na uzyskanie odpisu itd.

Obecnie przeglądanie ksiąg wieczystych znajdujących się w Centralnej Bazie Danych możliwe jest przez Internet, po podaniu numeru księgi wieczystej prowadzonej w formie elektronicznej. Przeglądarka umożliwia dostęp do treść księgi wieczystej, w tym także do wzmianek dokonanych przez sąd. Dostęp jest publiczny, bezpłatny i powszechny.

Ogromne zainteresowanie, jakim cieszy się uruchomiona możliwość przeglądania ksiąg wieczystych w Internecie świadczy o wysokim zapotrzebowaniu na tą usługę. Uruchomienie przeglądarki stanowi kolejny krok, po udostępnieniu przez Internet podstawowych informacji o podmiotach znajdujących się w Krajowym Rejestrze Sądowym, do zapewnienia faktycznej jawności rejestrów sądowych prowadzonych przez resort sprawiedliwości.

Należy wskazać, iż wprowadzenie elektronicznego dostępu do ksiąg wieczystych pozytywnie wpłynie na bezpieczeństwo obrotu nieruchomościami. Niestety, jak dotychczas, w praktyce zdarzają się problemy przy korzystaniu z elektronicznej wersji Centralnej Bazy Danych (czasowy brak dostępu do Bazy, wskazanie przez system niewłaściwej księgi wieczystej).

II. Zmiany aktów prawnych

1. Kasy fiskalne

Minister Finansów podpisał nowe rozporządzenie o kasach fiskalnych, w którym określa, którzy przedsiębiorcy będą objęci obowiązkiem ich instalacji w kolejnym roku kalendarzowym. Rozporządzenie wejdzie w życie z dniem 1 stycznia 2011 roku, a stosowanie kas będzie obligatoryjne od 1 maja 2011 roku.

Obowiązek stosowania urządzeń fiskalnych obejmie m.in. osoby świadczące usługi prawnicze, usługi w zakresie ochrony zdrowia i opieki społecznej, usługi magazynowania i przechowywania towarów, usługi rachunkowo-księgowe, usługi badania rynków i opinii publicznej, usługi doradztwa w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania, usługi architektoniczne i inżynierskie, usługi związane z rekreacją, kulturą i sportem oraz usługi świadczone w gospodarstwach domowych (w tym ostatnim jednak przypadku obowiązkiem ewidencji przez kasy fiskalne zostaną objęte nie tyle osoby świadczące usługi pomocy domowej czy opieki nad dziećmi, ale firmy świadczące takie usługi).

Do 31 grudnia 2012 roku z obowiązku stosowania kas pozostaną zwolnione m.in. osoby świadczące usługi finansowe i ubezpieczeniowe. Ze zwolnienia będą nadal korzystać notariusze, którzy mają obowiązek stosowania pełnego rejestru na podstawie ustawy o notariacie, jak również podatnicy rozpoczynający działalność. Ci ostatni jednakże tylko pod warunkiem nieprzekroczenia obrotów w wysokości 20 tys. zł rocznie.

Ponadto, do 31 grudnia 2012 roku zachowane zostanie dotychczasowe zwolnienie z obowiązku ewidencji przy zastosowaniu kas dla podatników o bardzo małych obrotach do 40 tys. zł (netto, jeśli jest to płatnik VAT).

2.Prawo holdingowe

Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad zmianami do Kodeksu spółek handlowych (KSH) polegającymi na wprowadzeniu do kodeksu całego działu dotyczącego grup kapitałowych. Celem nowelizacji jest wprowadzenie do polskiego prawa tzw. prawa holdingowego (prawa grup spółek, prawa koncernowego) regulującego relacje prywatno-prawne pomiędzy spółką dominującą a spółkami zależnymi, w sposób uwzględniający interes wierzycieli, członków organów oraz drobnych wspólników / akcjonariuszy zwłaszcza spółki zależnej. Propozycje zmian znajdują się obecnie w fazie konsultacji społecznych.

Obecne przepisy KSH regulują tak zwane holdingi umowne a więc takie, w przypadku których spółka dominująca i spółka zależna zawierają między sobą umowę o zarządzanie spółką zależną przez spółkę dominującą lub umowę o odprowadzanie zysku spółki zależnej do spółki dominującej. Nowe przepisy mają mieć w szczególności zastosowanie do holdingów faktycznych, tj. opierających się np. na niepisanych wpływach w określonej spółce (np. wynikających z podległości finansowej). Jednocześnie wprowadzenie nowych przepisów nie będzie naruszało obowiązujących obecnie regulacji prawnych.

Znowelizowane przepisy wprowadzą obowiązek rejestracji uczestnictwa w grupie w Krajowym Rejestrze Sądowym. Ponadto spółki będą zobowiązane do zaznaczenia tego faktu we wszelkich wysyłanych przez nie pismach lub zamówieniach handlowych, jak również na swoich stronach internetowych.

Charakter spółki dominującej będą mogły posiadać już nie tylko spółki handlowe, ale także inni przedsiębiorcy jak np. spółdzielnie, przedsiębiorstwa państwowe oraz fundacje. Co do zasady „rozszerzony” zakres podmiotowy nie znajduje odniesienia do spółki zależnej, która zawsze będzie spółką kapitałową tj. spółką z o.o. lub spółką akcyjną. Ponadto projekt wprowadza dla spółki dominującej w holdingu uprawnienia kontrolno-nadzorcze wobec spółek zależnych. W żadnym wypadku natomiast spółka dominująca nie będzie mogła narzucić odgórnie swojej woli spółce zależnej.

Spółka dominująca będzie uprawniona do przeglądania ksiąg i dokumentów spółek zależnych, czemu nie będą mogły się sprzeciwić zarządy spółek zależnych i czego nie będzie można wykluczyć w umowie / statucie spółki.

Spółki mogą zawrzeć umowę, która regulować będzie zasady ich trwałej współpracy. Na zawarcie umowy konieczna będzie zgoda wspólników / akcjonariuszy każdej ze stron umowy, zaś zarządy spółek zależnych będą zobowiązane do uwzględnienia w ramach swoich rocznych sprawozdań także informacji o umowach i innych powiązaniach ze spółką dominującą.

Największe kontrowersje wśród finansistów wzbudza zapis: „Spółka dominująca oraz spółka zależna, uczestnicząca w grupie spółek, może kierować się także interesem grupy spółek, o ile leży to również w interesie tej spółki oraz gdy nie narusza to uzasadnionych interesów wierzycieli i wspólników mniejszościowych spółki zależnej”. Związek Banków Polskich obawia się, że nowe prawo zagraża bezpieczeństwu banków kontrolowanych przez zagraniczne instytucje. Zdania tego nie podziela natomiast Komisja Nadzoru Finansowego.

Według Krajowej Izby Gospodarczej precyzyjne uregulowanie zasad działania holdingów ułatwi przyciągnięcie zagranicznych inwestorów do Polski. Wiele międzynarodowych przedsiębiorstw działa bowiem jako holdingi.

3. Krytyka projektu wprowadzenia szczególnej procedury rejestrowania spółek z o.o.

W ostatnim numerze Newslettera pisaliśmy o pracach legislacyjnych nad formularzową opcją zakładania spółki z o.o. Mimo, iż odpowiednia zmiana przepisów nie została jeszcze uchwalona, pojawiły się już głosy krytyczne do proponowanego rozwiązania. Projekt przewiduje zmiany do KSH, ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym i kilku innych ustaw. Nowe regulacje mają zapewnić przyspieszenie i ułatwienie procedury rejestracji spółki z o.o. oraz obniżenie kosztów rejestracji. Zdaniem jednakże przeciwników tej nowelizacji:

Celem projektu jest przede wszystkim szybkie rejestrowanie spółek, które prowadzić ma do poprawienia statystyki.

Szybka rejestracja spółki wyłącznie w celu dokonania wpisu do rejestru w rzeczywistości nie pozwoli zakończyć procesu rejestracyjnego, a jedynie podzieli go na raty, rozkładając okres tworzenia spółki w czasie.

Wprowadzenie sankcji w postaci utraty wpisu do rejestru z tytułu niezrealizowania dodatkowych czynności po zarejestrowaniu spółki spowoduje, iż sam charakter wpisu będzie niepewny, co może stanowić ryzyko dla obrotu gospodarczego.

Istnieje ryzyko, że w praktyce realizacja „szybkiej ścieżki” odbędzie się kosztem rejestrowania spółek w trybie zwykłym, która to rejestracja może ulec znacznemu wydłużeniu.

Zabieg ten należy uznać za sztuczny ze względu na obowiązujące już przepisy umożliwiające spółkom kapitałowym działanie od momentu ich zawiązania jako spółki w organizacji.W związku z powyższym, wydaje się, iż zmiany dotyczące spółki z o.o. powinny być wprowadzane ostrożnie i z należytą rozwagą, a analizowany projekt poddany dalszym pracom legislacyjnym, tak by planowane zmiany przyczyniły się rzeczywiście do uproszczenia obrotu gospodarczego.

4.Projektowane zniesienie ograniczeń podmiotowych odnoszących się do zawierania umów wspólnego rachunku bankowego

Przepisy dotyczące wspólnego rachunku bankowego mają zostać włączone do Kodeksu cywilnego i tym samym usunięte z ustawy Prawo bankowe. Proponowana zmiana czyni zadość postulatom, zgodnie z którymi przepisy prawa bankowego regulujące zagadnienia cywilnoprawne powinny być ujęte w kodeksie cywilnym.

III. Przegląd orzecznictwa

1. Zabezpieczenie roszczenia o stwierdzenie nieważności uchwały

Uchwała SN z dnia 21 lipca 2010 r. (sygn. akt III CZP 49/10) - Dopuszczalne jest zabezpieczenie roszczenia o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez zawieszenie postępowania rejestrowego dotyczącego wpisu zmian na podstawie tej uchwały.

Sąd Najwyższy podjął powyższą uchwałę na skutek uwzględnienia argumentacji jednej ze stron postępowania, że sąd gospodarczy, przed którym toczy się postępowanie o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników, powinien mieć możliwość zablokowania (zawieszenia) procedury w KRS, inaczej unieważnienia uchwał w spółkach mogą stać się nieskuteczne, a wyroki iluzoryczne.

2. Wygaśnięcie mandatu członka zarządu

Uchwała SN z dnia 21 lipca 2010 r. (sygn. akt III CZP 23/10) - Jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, mandat członka zarządu wygasa w terminie przewidzianym w art. 202 § 1 k.s.h. także wtedy, gdy według uchwały wspólników powołanie nastąpiło na czas nieokreślony.

Zgodnie z brzmieniem art. 202 § 1 KSH, jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, „mandat członka zarządu wygasa z dniem odbycia zgromadzenia wspólników zatwierdzającego sprawozdanie finansowe za pierwszy pełny rok obrotowy pełnienia funkcji członka zarządu”. Na tle stosowania tego przepisu ujawniało się wiele wątpliwości co do chwili, do której członek zarządu pełni swą funkcję. Powyższa uchwała doprecyzowuje, iż przepis ten dotyczy także sytuacji, w której członek zarządu został powołany na czas nieokreślony.

3. Odpowiedzialność likwidatora sp. z o.o.

Uchwała SN z dnia 28 stycznia 2010 r. (sygn. akt III CZP 91/09) - Odpowiedzialność przewidzianą w art. 299 k.s.h. ponosi także likwidator spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Zgodnie z art. 299 k.s.h., członkowie zarządu spółki z o.o. odpowiadają za zobowiązania spółki, jeżeli egzekucja z jej majątku okaże się bezskuteczna. W przepisie tyme nie są wymienieni likwidatorzy, jednak art. 280 k.s.h. nakazuje stosować do likwidatorów przepisy dotyczące członków zarządu, chyba, że przepisy stanowią inaczej.

Odpowiedzialność likwidatorów wynika z istoty funkcjonowania spółki w likwidacji, która jest przedłużeniem spółki działającej w okresie przed wszczęciem postępowania likwidacyjnego. Likwidatorzy powinni być zatem postrzegani jako osoby bliskie pozycji członków zarządu spółki.

4. Badanie przez sąd rejestrowy wpływu naruszeń przepisów przy podejmowaniu uchwał na treść uchwał

Uchwała SN z dnia 20 stycznia 2010 r. (sygn. akt III CZP 122/09) - Sąd rejestrowy, na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, jest uprawniony do badania wpływu naruszeń procedury podejmowania uchwał przez walne zgromadzenie akcjonariuszy spółki akcyjnej na ich treść.

Prezentowana uchwała oznacza, iż jeśli ze złożonych dokumentów wynika, że zgromadzenie wspólników (walne zgromadzenie) zostało przeprowadzone w sposób wykluczający niezgodnie z prawem z udziału w nim jednego ze wspólników (akcjonariuszy) i to większościowego, a następnie zostały podjęte istotne dla spółki uchwały, to sąd rejestrowy nie może tego pominąć.

W orzecznictwie trafnie stwierdzono, że sąd rejestrowy nie pełni roli tylko technicznej, nie powinien więc wpisywać wszelkich zgłoszonych danych, tylko dlatego, że są to dane przewidziane prawem. Do uprawnień sądu rejestrowego należy zbadanie w toku rozpatrywania wniosku o wpis do rejestru, czy wniosek zawiera dane zgodne z dokumentami oraz czy okoliczności zdarzenia powodującego obowiązek wpisu nie stanowiły o nieważności albo nie miały negatywnego wpływu na dokonanie i treść czynności.

W przypadku stwierdzenia istotnego naruszenia przepisów ustawowych i statutowych dotyczących przeprowadzenia zgromadzenia, sąd powinien odmówić wpisania do rejestru danych na nich opartych.