Źródłem regulacji usług spedycyjnych jest Kodeks cywilny oraz Ogólne Polskie Warunki Spedycyjne (OPWS), które zostały po raz pierwszy przedstawione przez Polską Izbę Handlu Zagranicznego w 1956 r.

Umowa spedycji

Umowa spedycji ma charakter odpłatny oraz wzajemny. Spedytor zobligowany jest do wykonywania usług z należytą starannością. Jeżeli zachodzi obawa, iż w czasie przewozu przesyłka doznała uszkodzeń, spedytor odbierający przesyłkę od przewoźnika powinien dopilnować stwierdzenia jej stanu w formie protokolarnej.

W przypadku, gdy zleceniodawca wysyłający przesyłkę nie wskazał sposobu wykonania przewozu, spedytor może sam dokonać wyboru przewoźnika, trasy przewozu oraz środka transportu. W takim przypadku , w myśl art. 800 k.c. spedytor nabywa prawa i obowiązki przewoźnika.

Definicję umowy spedycji zawiera art. 794 § 1 k.c., z kolei zgodnie z dyspozycją art. 795 k.c. przepisy zawarte w Kodeksie cywilnym znajdują zastosowanie do umowy spedycji, tylko w przypadku, gdy nie jest ona objęta odrębną regulacją.

Ponadto art. 796 k.c. odsyła, w przypadku braku zastrzeżenia w Kodeksie cywilnym lub przepisach szczególnych, do odpowiedniego stosowania przepisów o umowie zlecenia.

Spedytor

Zgodnie z definicją legalną zawartą w OPWS spedytorem jest ten, kto zawodowo, za wynagrodzeniem podejmuje się we własnym imieniu, lecz na rachunek zleceniodawcy lub w imieniu zleceniodawcy wysłania lub odbioru przesyłki, zorganizowania całości lub części procesu przemieszczenia przesyłki oraz innych czynności związanych z obsługą przesyłki i jej przemieszczaniem.

Odpowiedzialność spedytora

Odpowiedzialność spedytora ukształtowana została na podstawie zasad ogólnych odnoszących się do odpowiedzialności kontraktowej, na zasadzie winy domniemanej (art. 471 k.c. i następne). Spedytor ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania własne oraz za zachowania osób, z pomocą których świadczy usługi, np. podwykonawców (art. 429 k.c.). Dzieje się tak jednak w sytuacji , gdy nie dołoży on należytej staranności przy wyborze przewoźnika lub dalszego spedytora. Wskazać jednakże trzeba, że należyta staranność dłużnika w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, którą określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności, nie oznacza staranności wyjątkowej, lecz dostosowanej do działającej osoby, przedmiotu, jakiego działanie dotyczy, oraz okoliczności w jakich działanie to następuje (wyrok SN z dnia 25 września 2002 r., I CKN 971/00, Lex 56902). Oznacza to, iż za miernik należytej staranności uznaje się wskaźnik obiektywny, odnoszący się do każdego, kto znajdzie się w określonej sytuacji, przy uwzględnieniu zasad współżycia społecznego, szczegółowych norm prawnych, pragmatyki zawodowej, przyjętych zwyczajów etc. Pojęcie należytej staranności nie obejmuje sytuacji niecodziennych, nieprzewidywalnych, jednakże spedytor powinien uwzględnić wszystkie czynniki mające wpływ na wykonanie oraz jakość wykonania przewozu.

W zgodzie z powyższym, odpowiedzialność spedytora będzie wyłączona, jeżeli wykaże on, że powierzył wykonanie usługi takim przewoźnikom i dalszym spedytorom, którzy w danych okolicznościach zasługują na zaufanie, np. profesjonalistom. Powyższe poglądy znalazły odzwierciedlenie w orzecznictwie. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2004 r. (sygn. akt II CK 389/02, Biuletyn SN 2004/6/8) należyta staranność spedytora jest zachowana, jeśli wykaże on, że powierzył określone usługi przewozowe przewoźnikowi, którego profesjonalizm i jakość świadczonych usług budziły zaufanie.

Konkludując, brak winy w wyborze zwalnia spedytora z odpowiedzialności art. 429 k.c. Z uwagi na fakt, iż spedytor nie zawsze ma możliwość dokonywania wolnego wyboru, na gruncie judykatury, przyjęto zasadę przypisania winy w wyborze spedytorowi, który wybrał na przewoźnika przedsiębiorstowo godne zaufania, lecz inne niż to, które wskazał zleceniodawca.

Nie można także przypisać spedytorowi odpowiedzialności za ubytek, który nie przekroczy granic ustalonych we właściwych przepisach, określających "normy ubytków naturalnych", a w braku takich przepisów – tzw. granic zwyczajowo przyjętych. Ubytek naturalny może być determinowany fizycznymi lub chemicznymi cechami, właściwościami danej przesyłki (np. zmniejszanie się objętości cieczy podczas transportowania wskutek parowania w danej temperaturze).Normy określają maksymalne ubytki naturalne (powstałe bez udziału człowieka) i w odniesieniu do strefy klimatycznej, pory roku, warunków przechowywania, transportowania etc.

Przedawnienie roszczeń z tytułu umowy spedycji

Zgodnie z treścią art. 803 § 1 k.c. roszczenia z tytułu umowy spedycji przedawniają się z upływem roku. Bieg terminu przedawnienia, na gruncie art. 803 § 2 oraz § 26 OPWS zaczyna biec:

1. w wypadku roszczeń z tytułu uszkodzenia lub ubytku przesyłki – od dnia dostarczenia przesyłki;

2. w wypadku całkowitej utraty przesyłki lub jej dostarczenia z opóźnieniem – od dnia, w którym przesyłka miała być dostarczona;

3. w innych przypadkach – od dnia wykonania zlecenia.

Podstawa prawna:

Autor: Piotr Horniatkiewicz, student prawa WPiA Uniwersytetu Gdańskiego.

Zobacz także:

Jak funkcjonują polskie Archiwa X ?

Skarga konstytucyjna w polskim prawie konstytucyjnym